Çarpık Ayak

ÇARPIK AYAK
Çarpık ayak, ayağın ciddi bir şekilde içe ve aşağı doğru dönük olduğu doğumsal bir hastalıktır. Bu hastalık mutlaka çocuk ortopedisine danışılması gereken en sık pediatrik ortopedik hastalıklardan biridir. Hastaların yarısında her iki ayakta da çarpık ayak gözlenir. Zamanında teşhis edilip tedavi edilmezse, ayaktaki deformite ayakkabı giymede zorluklara ve ağrılı yürümeye neden olabilir.

Nedenleri
Çarpık ayağın neden oluştuğu konusunda fikir birliği yoktur, fakat çoğu araştırma sonucunda bu hastalığın temelinin genetik olduğuna inanılmıştır. Çarpık ayak her 1,000 bebeğin 1’inde görülür ve kızlardan çok erkeklerde görülmektedir. Her sene Türkiye’de 6,000-8,000 bebek, Dünya’da 130,000-260,000 bebek bu hastalıktan etkilenir.

Teşhis
Çarpık ayak sıklıkla bebek doğduğunda teşhis edilir. Perinatal ultrasonografi ile de doğum öncesinde bu teşhis konabilir. Tipik olarak topuk içeri ve aşağı yönelir ve ön ayak içe dönüktür. Etkilenen ayak ve baldır etkilenmeyen tarafa oranla daha küçüktür.

Tedavi 
Çarpık ayak tedavisi ideal olarak çok erken yaşlarda başlanmalıdır. Yenidoğanlar ve bebeklerde bu hastalık çoğu zaman cerrahi olmayan yöntemlerle tedavi edilebilir. Tecrübeli bir çocuk ortopedisti Ponseti yöntemi ile alçılama tekniğiyle ve manipülasyon gibi egzersizlerle bu hastalığın neredeyse tümünde başarılı sonuçlar elde edebilir. Bazı nadir durumlarda kas ve sinir hastalıklarının (örn, spina bifida, serebral palsi vb) eşlik ettiği sert çarpık ayaklarda veya çarpık ayağın alçılama yöntemi ile düzelemediği olgularda cerrahi ile tedavi yöntemi seçilir. Çoğu hastada, tedavinin bir parçası olarak sonraki yıllarda özel bir cihaz ile bu hastalığın tekrarlaması engellenir.

Bacak ve boy uzatma nedir?
Bacak ve boy uzatma, cerrahi yöntemlerle alt veya üst ekstremitedeki kemiklerin uzatılması veya kemiğin eksik olan yerlerini kemiği uzatarak eşitleme işlemidir. Bacak veya boy uzatma işlemi, boy eşitsizliğinin nedenine veya kemikte eşlik eden diğer deformitelere bağlı olarak iki farklı yöntemle yapılabilir. Bir yöntem etkilenen uzuva dışarıdan bir cihaz kurulumu ile yapılır. Bu cihaz kemiğe bağlanır ve cerrahi sırasında kemikte bir kırık oluşturularak kemiğin bu bölgeden uzatılmasını sağlar. Diğer bir yöntem de kemiğin içine bir uzayan bir cihaz konularak tedrici olarak uzatılmasıdır. Her iki tekniğin de kendine özgü avantajı ve dezavantajı vardır, bu özellikler doktorunuz tarafından size aktarılacaktır. Fazla uzatma gereken olgularda veya komplike olmuş kemiğin şekil bozukluklarında tedavi birden fazla aşamada gerçekleşebilir.

Sebepleri
Bacak boy eşitsizlikleri doğumda var olabilir veya çocukluk çağında gerçekleşebilir. Bazı konjenital anomaliler, ciddi kemik enfeksiyonları, travmatik yaralanmalar ( kırık ve çıkıkları gibi) ve nörolojik rahatsızlıklar bacak boy eşitsizliğine neden olabilir.

Tanı
Bacak boy eşitsizliği ve uzatılacak kemiğin muayenesi tarafımızca yapılan hastanın detaylı fizik muayenesi ve radyojik incelemelerin hassas ölçümü iile yapılır. Bu değerlendirme çocuğun gelişimi ile birlikte değerlendirilerek genellikle 6 ayda bir tekrarlanır ve bacak eşitsizliği büyüyen çocukla birlikte değerlendirilir.

Tedavi
Bacak boy eşitsizliğinin tedavi etmenin kararı, çocuğun uzamasının durduğu zamandaki boy eşitsizliği çeşitli yöntemlerle hesaplanarak alınır. Her eşitsizlik tedavi edilmez. Tedavi edilecekse tedavi yöntemi iskelet olgunluğunun tamamlandığı zamandaki fark miktarına göre değerlendirilir. Alt ekstremite bacak eşitsizlikleri için genellikle tedavi yöntemleri aşağıdaki gibidir:

  • 0-2 cm: Cerrahi tedaviye gerek duyulmaz. Genellikle ayakkabı içine konulan bir yükseltici tabanlık ile takip edilir.
  • 2-5 cm:  İskelet olgunlaşmasına yakın uzun bacağın aşırı uzamasını engelleyecek bir yöntem ile  minimal cerrahi bir yöntem ile tedavi edilir. Bu kısa olan bacağın diğer bacak uzunluğunu yakalamasına olanak  tanır.
  •  5-15 cm: Çoğu zaman cerrahi tedavi ile uzatılır.
  • Kemiğin içine konulan uzama özelliğine sahip bir manyetik cihaz ile kemik uzatma işlemi yapılır. Bu cihaz ufak cerrahi izler ile kemiğin içine konulur ve dışarıdan görülmez. Kemik cerrahi tedavi sırasında kırılarak uzatma işlemi yapılır ve kemik uzatıldığında kırık parçanın arası dolarak uzama görülür.     Diğer bir yöntem ise bacağa dışarıdan fiksatör eklenmesidir. Bu cihazın bilgisayar yardımlı programına veriler girilerek, cihazla komplike uzatma işlemleri ile aynı anda bacaktaki şekil bozukluğunu düzeltici müdahaleler yapılır.

Her iki cerrahi yöntem için, cerrahi olarak kemikte istemli bir kırık yaratılır ve oluşturulan bu boşlukta tedrici uzatma işlemi sırasında yeni kemik oluşur. Her iki yöntem de Dünya’da etkinliği kanıtlanmıştır ve kliniğimizde başarı ile uygulanmaktadır. Tedavi sırasında hastalar bazı kısıtlamalar ile kendi hayatlarına dönebilirler.Bu dönemde fizik tedavi alabilir ve yardımlı veya yardımsız yürüyebilirler.

Yine de hangi yöntem seçilirse seçilsin, bazı durumlarda kemiğin uzayıp, tamamen iyileşmesi 3-6 ay sürebilir. Bacak ve boy uzatma tedavisi doktor ve hasta tarafınca dikkat ve sabır gerektiren bir takım çalışmasını gerektirir.

Doğumsal Kalça Çıkığı nedir?
Kalça eklemi şu yapılardan oluşur:

Femur başı: Femurun yuvarlak şekilli üst ucu
Asetabulum: Leğen kemiğinin femur başı ile eklemleşen çukur yapı

Doğumsal Kalça Çıkığı kalça eklemini oluşturan yapıların, yani femur başının ve asetabulumun birbiriyle olan uyumsuzluğudur. Doğumsal Kalça Çıkığı’nda, asetabulumun çukur yapısının derin olmaması nedeniyle femur başının tam olarak örtülmemesi görülebilir veya femur başının kalça ekleminden tamamen dışarıda olduğu görülebilir. Bazı olgularda, femur başı asetabulumun sığ çukurundan içeri girip kolayca çıkabilir, buna instabil kalça eklemi veya disloke edilebilen kalça denir.

Doğumsal Kalça Çıkığı doğumdan önce, doğumda, doğumdan sonra veya erken çocukluk döneminde oluşabilir. Çoğu hastada Doğumsal Kalça Çıkığı teşhisi yaşamın ilk yıllarında perinatal muayene ve sonrasında pediatrik ortopedi muayenesi ile birlikte kalça ultrasonu ile konur. Bazen Doğumsal Kalça Çıkığı belirtileri silik olabilir veya pediatrik ortopedi uzmanı görüşü alınmazsa atlanabilir ve çocuğun yürümeye başladığı zaman topallaması sonucunda teşhis edilir. Daha sonraları gençlik döneminde ağrılı kalça hareketlerine neden olan kalça displazisi şeklinde de karşımıza çıkabilir.

Doğumsal Kalça Çıkığı hastalığı yenidoğanlarda ağrısız tedavi edilebilir ve bu tedavi yürüme becerisi gibi çocuğun fiziksel gelişimini engellemez. Aksine Doğumsal Kalça Çıkığı teşhisi erken konması çok önemlidir, çünkü tedavi edilmezse çocukta ileri yaşlarda engellilik durumu oluşturabilecek kalça sorunları meydana gelebilir.

Doğumsal Kalça Çıkığı neden oluşur?
Doğumsal Kalça Çıkığı’nın tam olarak neden oluştuğu anlaşılamamıştır. Bazı etkenler çocuklarda Doğumsal Kalça Çıkığı’nın sıklığını arttırır, mesela doğum esnasında makat gelişi (ayaklar önce gelir) doğan bebeklerde Doğumsal Kalça Çıkığı daha sık görülür. Doğumsal Kalça Çıkığı’nın genetik ilişkisi de vardır. Ailesinde Doğumsal Kalça Çıkığı hastalığı olan çocuklarda, olmayanlara göre daha sık Doğumsal Kalça Çıkığı görülür. Kundaklama bebeğin bacaklarını düz olarak tuttuğu için Doğumsal Kalça Çıkığı riskini arttırır.

Teşhis
Doğumsal Kalça Çıkığı teşhisi için mutlaka yenidoğan döneminde bebeğin kalçaları pediatrik ortopedi uzmanı tarafından muayene edilmelidir. Kalça ultrasonu ile kalça eklemi görüntülenmelidir. Bebeğinizde:

  • Kalçada hareket kısıtlılığı
  • Kalça ekleminde klik sesi
  • Bacak uzunluklarında eşitsizlik
  • Bacaklardaki cilt katlantılarında artış

Her iki kalça da disloke ise bacak boyları, cilt katlantıları ve kalça hareketleri her iki tarafta benzer olacağından teşhis ultrason ve grafi gibi görüntülemeler olmadan zorlaşır.
Çocuk eğer yürüyorsa, topallamaya bakılır.

Tedavi
Doğumsal Kalça Çıkığı’nın tedavisi çocuğun yaşına, kalça muayenesinin ve kalça röntgeni veya ultrasonunun sonucuna göre değişir. Bazen yenidoğanların kalça eklemindeki bağlar tam olgunlaşmadığı için çıkık değil fakat gevşektir ve birkaç hafta sonra düzelir. Böyle durumlarda hasta bazen sadece takip edilir. Bazen de 6 aylıktan küçük çocuklarda kurbağa pozisyonunda kalça ekleminin gelişmesini sağlayan daha aktif tedavi yöntemleri, Pavlik bandajı, Abdüksiyon ortezi gibi cerrahi olmayan yöntemler kullanılır.  Bu cihazlarla Doğumsal Kalça Çıkığı hastalarının %95’i iyileşir. Cerrahi yöntemlerin başarısız olduğu inatçı durumlarda cerrahi yönteme başvurulur. Hastaya ve hastalığın ciddiyetine göre cerrahinin gerekliliği mutlaka pediatrik ortopedi uzmanı tarafından her yönüyle anlatılmalıdır.

İçe Basma
İçe basma çocuklarda oldukça sık görülür ve ailelerin çocuklarını sıklıkla pediatrik ortopedi uzmanına getirme nedenlerinden biridir. Çocuklarda içe basarak yürüme pediatrik ortopedide en sık gözlenen rotasyonel bozukluktur. Hastaların büyük çoğunluğunda zamanla içe basarak yürüyüş düzelmektedir.

İçe Basma Nedenleri
İçe basma çocuklarda en sık 3 nedenden dolayı görülür. Bunlar bacakta yukarıdan aşağıya doğru muayene edilerek araştırılır.

Kalça:  Sıklıkla femoral anteversiyon  nedenlidir. Uyluk kemiğinin kalça eklemine göre dönüklüğünün artmasıdır.
Tibia: internal/medial tibial torsiyon. Kaval kemiğinin(tibia) içe doğru dönüklüğüdür.
Ayak: Metatarsus adduktus, ön ayak içe doğru fasulyeye benzer bir şekilde kıvrımlıdır.